۱۳۹۱ مهر ۱۵, شنبه

بر شیطون حروم‌زاده

از آن مردهایی بود که در انگلیسی به آن‌ها می‌گویند: gallant. از آن‌هایی که اگر زنی دور و برشان باشد تمام حواس‌شان به این است که مثل یک جنتلمن رفتار کنند. توجه آن زن را همه‌جوره جلب رفتار شیک و سرشار از احترام‌شان می‌کنند و به هر روشی که بلدند متوسل می‌شوند تا به مخاطب (و البته زنی که آن دور و بر هست) نشان بدهند که متمول اند و از خارج برگشته‌اند و خیلی خفن اند و ... حتما می‌دانید به زن هم می‌گویند: خانوم! از بس که شیک اند.
رفته بودم گل‌فروشی برای دوستی گلدان بخرم. داشتم با آقای گل‌فروش صحبت می‌کردم که آقای گلِنت وارد شدند. اول با هیجان پریدند وسط گفت‌وگوی ما. بعد متوجه شدند که رفتارشان به اندازه‌ی کافی گلِنتانه نبوده. رو به من کردند و گفتند: «خانوم! من اجازه دارم یه سوالی از ایشون بپرسم؟» برای این‌که نشان بدهم خانوم متشخصی هستم گفتم: «بفرمایید!» سوال‌شان درواقع یک مشاوره‌ی چندین دقیقه‌ای بود. یادم رفت بگویم که یک ویژگی مهم‌شان این است که همیشه باید با آدم‌های مهم صحبت کنند. برای پرسیدن چند تا سوال، مشاور لازم دارند. به همین خاطر به آقای گل‌فروش گفتند: «می‌خوام با مشاور این‌جا صحبت کنم.» آقای گل‌فروش گفت: «خودم هستم.» شروع کردند به گفتن که: «یه گیاهی رو از خارج از کشور آوردم که باید تو یه جای وسیع که اطراف‌اش خالی باشه رشد کنه. اول قدش انقد اه و بعد از چند سال می‌شه انقد و محصول می‌ده و خیلی خفن اه و ...» لحن حرف‌زدن‌شان هم که دیگر نیازی به توصیف ندارد. بسیار شیک و خارجی، همراه با حرکات بسیارِ دست و سر و ارزیابی مداوم وضعیتِ موردِ‌توجه‌بودگی و البته تعداد قابل‌ توجه کلمات خارجی (بسته به کشور محل اقامت یا رفت و آمد یا آشنایی). به این‌جا که رسیدند وقت‌اش رسیده بود وضعیت‌شان را نسبت به خانومِ آن دور و بر دوباره ارزیابی کنند. معلوم بود می‌خواهند جمله‌ی مهمی بگویند. نگاهی به من انداختند و جوری که نشان بدهند من هم در این گفت‌وگوی هیجان‌انگیز سهیم هستم، با چرخش نگاه‌شان بین من و آقای گل‌فروش گفتند: «نمی‌شد همین‌طوری واردش کرد. قاچاق آوردم‌اش (و بعد، ارزیابی واکنش ما با شنیدنِ واژه‌ی قاچاق). اگه می‌فهمیدن کلی باید خسارت می‌دادم.» واو! چه ماجراجویانه! آقای گل‌فروش گفت شنیده همچین گیاهی در چین هست. حرف خوبی نزد. چین به اندازه‌ی کافی خارج نیست. به همین خاطر آقای گلِنت یادآور شدند که: «بله! توی چین هم هست. ولی من از اروپا آوردم‌اش.» اوه! با یک جمله، دست‌کم دو هدف را نشانه گرفتند؛ هم گستره‌ی اطلاعات‌شان را نشان دادند و هم ارتباط تنگاتنگ‌شان را با اروپا. چه فوق‌العاده! حرف‌شان را این‌جوری ادامه دادند که: «اول می‌خواستم ببرم‌اش لاهیجان.» آقای گل‌فروش گفت: «نه! لاهیجان برای اون گیاه مناسب نیست.» باز هم حرف بدی زد. آدم هیچ‌وقت این‌جوری، آن هم توی همچین موقعیت حساسی با آبروی یک جنتلمن بازی نمی‌کند. آقای گلِنت سریع حرف را عوض کردند و گفتند: «اصلا هم موضوع اقتصادی‌اش برام مهم نیست. می‌خوام به باردهی برسه و برای کشورم محصول بده.» این «کشورم» را جوری گفت که حس کردم دیگر طاقت‌ام تمام شده. می‌خواستم دهان‌ام را باز کنم و مثل این اژدها گنده‌های توی کارتون‌های قدیمی یا از این هیولاهای عجیب و غریب کارتون‌های الان، یک کُپه آتش، درست وسط صورت‌اش پرتاب کنم، جوری‌که با مشغول‌شدن به امور مربوط به سوختگی، خیال خدمت به «کشورش» را ترجیحا برای مدت قابل توجهی از سرش بیرون کند. یعنی فقط همین کار می‌توانست دل‌ام را کمی خنک کند. خب طبیعتا از عهده‌اش برنیامدم. بچه هم که بودم کارم با این فیلم‌های تخیلی راه نمی‌افتاد. هیچ کار دیگری هم نکردم. ناسلامتی خانوم بودم. خانوم که دهن‌اش را همین‌جوری باز نمی‌کند که. لب‌های‌اش را غنچه می‌کند فقط گاهی. درجا یاد داستانی افتادم که از محلی‌های لاهیجان شنیده بودم. می‌گفتند کاشف‌السلطنه، مخترع یا مکتشف یا نمی‌دونم چه‌کاره‌ی چای در ایران که مقبره‌ی بزرگی در مرکز شهر دارد، با همین روش چای را وارد ایران کرده. می‌گفتند یک بوته‌ی چای را توی عصای‌اش قایم کرده و آورده. اگر داستان درست باشد، تاریخ ما سرشار است از نکات پندآموز و عبرت‌انگیز، منتها برای آن‌هایی که اهل تفکر باشند.

۱۳۹۱ شهریور ۳۰, پنجشنبه

به کودکی که - این‌جور که بوش میاد - هرگز زاده نخواهد شد

اصلا بحث‌های پیچیده‌ی فلسفی و حقوقی و روان‌شناختی و این‌ها را بگذاریم کنار. تصورش را بکن آدمی باشی که وقتی خواب به چشمان‌ات می‌آید خدا را هم بنده نباشی. که خوابِ صبح از نانِ شب هم برای‌ات واجب‌تر باشد. که صبح‌ها به یک داستان‌نویسِ قهار بدل شوی که بلد است برای کمی دیرتر بیدارشدن هزارجور ماجرا سرِهم کند. که همیشه شرمنده‌ی مهمان‌هایی شده باشی که صبح در خانه‌ی تو بیدار می‌شوند و تو هیچ‌وقت نتوانسته‌ای زودتر از آن‌ها بیدار شوی و صبحانه‌ی‌شان را آماده کنی، همیشه میزبانی بوده‌ای با صورتِ پُف‌کرده و خمیازه‌های کش‌دار که بعد از سال‌ها اجبار در سحرخیزی به‌خاطرِ کار و تحصیل، هنوز با این قضیه کنار نیامده است. حالا این وسط بچه‌ای باشد که مجبور شوی اختیارِ خواب و بیداری‌ات را بدهی دست‌اش. بخواهد نگاه‌اش کنی تا خواب‌اش ببرد. یا وقت و بی‌وقت بیدارت کند. گشنه‌اش باشد. تشنه‌اش باشد. جیش داشته باشد. دل‌اش درد بکند. کابوس دیده باشد. اصلا هیچ‌کدامِ این کارها را نداشته باشد؛ دل‌اش بخواهد نخوابی تا پیش‌اش باشی، تنها نباشد، باهاش بازی کنی. صبح‌ها قبل از تو بیدار شود، صورت‌اش را بیاورد کنار صورت‌ات، خودش را لوس کند و بخواهد با هر ترفندی شده بیدارت کند. این‌جوری آدم می‌تواند به خوابیدن ادامه دهد؟
به این‌ها که فکر می‌کنم می‌گویم نکند من آدمِ بچه‌داشتن نیستم اصلا! شاید همین‌که معلم‌شان باشم برای‌ام کافی ست. این‌جوری برای حضور کنارشان آماده می‌شوم. خواب‌های‌ام را جای دیگری می‌کنم و سرِحال می‌روم سراغ‌شان. زمانِ حضور هم، دیگر شرمنده‌‌ نمی‌شوم بابتِ خلق و خوی پُف‌آلوی خجالت‌زده‌ام.
رشته‌های‌ام اما همه پنبه می‌شوند!

۱۳۹۱ شهریور ۱۵, چهارشنبه

هر آن‌کس که دندان دهد خودش هم در حفظ و نگهداری آن کوشا باشد بی‌زحمت

دندان مقوله‌ی رو-مُخی ست. مثلِ باقیِ اعضای بدن نیست که دارند در سکوت و جدیت و بلکه با تعهد، کارشان را می‌کنند و این‌قدر هم منت سرِ آدم نمی‌گذارند و هزار جور مشقِ شب تحمیل نمی‌کنند. از همان بچگی با دندان‌های‌ات وارد بازیِ بازنده‌ی یک‌طرفه‌ای می‌شوی که ابعادش از تصوراتِ ممکن برای مغزِ کوچکِ چندساله‌ات بیرون است. جایی که برای همه‌ی وظایفِ کودکی کلی تبصره وجود دارد که بچه احساس نکند باید با زور کاری را انجام دهد، مراقبت از دندان‌ها باید به‌صورتِ جدی و منظم و با وسواس انجام شود. شب‌ها قبل از خواب باید مسواک بزنی کوچولو! خب، قبول. چی فکر کردی؟ همین‌جوری نیست که! باید به روشِ خاصی مسواک بزنی، از بالا به پایین، آن هم چند دقیقه. آها! باشه. فقط هم شب‌ها بزنی کافی نیست، سه بار در روز. خب. همیشه با خمیردندان بزنی هم فایده ندارد، گاهی وقت‌ها باید به دندان‌های‌ات نمک بزنی. بعدش؟ نخ‌دندان! دهان‌شویه! چک‌آپِ شش ماهه! آخرش هم دندانِ مصنوعی!
اصلا باید مثلِ آن بچه‌ای که از روزِ اول می‌گفت نمی‌رود مدرسه تا مجبور نشود همین‌جوری تا دانشگاه ادامه دهد، از همان روزی که مادر، مسواک به دست می‌آید سراغِ آدم و بابِ مصیبتی را باز می‌کند که تا توی قبر از آن گریزی نیست، یک «نه»ِ بزرگ گفت و خلاص.

۱۳۹۱ مرداد ۲۳, دوشنبه

هنوز بازماندگان زلزله‌ی بم، بعد از گذشت 9 سال، بی‌خانمان اند. کسانی که از آسایش خودشان گذشتند و برای، نه فقط تسلا و مراقبت و نگهداری، که برای بهبود بخشیدن به اوضاع نابه‌سامان زندگی زلزله‌زدگان و کمک به ارتقای وضع آموزش و خوشی کودکان بم راهی آن‌جا شدند، احکام سنگین جزایی گرفتند. هنوز ویرانه‌ای به‌ سامان نرسیده، گوشه‌ی دیگری ویران شد.

۱۳۹۱ مرداد ۲۰, جمعه

در جست و جوی چیزی که بتوانم لعنت ام را نثارش کنم


بابا شد بیمار دیالیزی. به همین سادگی. یک شب خوابیدیم و صبح که بیدار شدیم کلیه ها دیگر توان کار کردن نداشتند. فاز جدیدی در زندگی جمعی مان شروع شد. من الان سعی دارم با توضیح دادن وضعیت مان روان ام را آرام کنم. کار مفیدی ست. یکی از مکانیسم های دفاعی رایج و اثرگذار است که در متون روان کاوی بارها از آن به نیکی یاد شده. بابا الان علاوه بر عضویت در خانواده و گروه همکاران و دوستان، عضویت جدیدی در گروه بیماران دیالیزی پیدا کرده. هنوز نمی دانم این عضویت خوب است یا نه یا چقدر خوب است. در این حد خوب است که من توانسته ام با جست و جوی دو واژه ی «بیمار دیالیزی» کلی مطلب به دردبخور برای مامان (پرستار مادام العمر) پیدا کنم. خوبی دیگرش هم این است که با این عضویت جدید می دانیم برای کمک گرفتن موقع مشکلات احتمالی (که تعدادشان اتفاقا آن قدر زیاد است که استفاده از واژه ی احتمالی خیلی مناسب نیست) به کجا مراجعه کنیم. از مامان شنیدم که حضور در مرکز دیالیز و دیدن آدم های زیادی که از این بیماری رنج می برند جهت تسکین روحیه ی بابا زیاد هم بد نبوده، دیدن افرادی که سال خورده تر و به لحاظ جسمی ناتوان تر بوده اند و روی پای خودشان برای دیالیز آمده بودند. این مشاهدات مامان را هم (در مقام پرستار مادام العمر) آرام تر کرده بود. احتمالا پیش خودش فکر کرده بود علاوه بر تمام ساعات شبانه روز که باید جزئیات تغذیه ی بابا را کنترل کند و هر بار وقت حمام رفتن مراقب لوله های روی گردن اش (و بعد از مدتی توی دست اش) باشد که خیس نشوند و بعد از مدتی باید ورم های ناشی از ورود و خروج مداوم خون به بدن را با آب گرم یا سرد بخواباند (این را درست نمی دانست چون به تازگی در جریان همچین عارضه ای قرار گرفته و هنوز شوکه است)، دست کم دیگر لازم نیست سه روز در هفته بابا را به مرکز دیالیز برساند و هربار 4 ساعت آن جا بماند و باز برش گرداند. یک بیمار دیالیزی در این حد می تواند مستقل باشد.
اما این عضویت همیشه هم به دردبخور نیست. عضویت مثل برچسب است. در مورد بیماری های کوتاه مدت، آن هایی که دوره ی درمان موقتی دارند و بعد از مدتی بیمار به وضعیت عادی برمی گردد، پذیرفتن این برچسب زیاد مشکل ساز نیست. ولی وقتی بیماری می شود بخشی از زندگی یک جمع، تا آن جا که به سبک زندگی بیمار و اطرافیان اش شکل می دهد (در مورد بیمار دیالیزی محدودیت در کار و رفت و آمد و سفر و خورد و خوراک خیلی جدی ست) دیگر این پذیرش کار ساده ای نیست. نمی دانم چرا ساده نیست. انگار پذیرفتن برچسب بیماری یعنی از دست دادن امید. امید به اتفاقات ناگهانی، اتفاقات خارج از محدوده ی محاسبات منطقی. پذیرش برچسب بیماری یعنی باور به این که چیزی که پزشکان می گویند درست است. کلیه ها از کار افتاده اند و دستگاه دیالیز باید کار آن ها را انجام دهد. تمام.
بیماری چیز عجیبی ست. از آن اتفاقاتی ست که نمی شود بابت اش از کسی شاکی بود. نمی شود جور مناسبی به اوضاع و احوال نا به سامان مملکت نسبت اش داد. قطعا می شود، اما دقت کنید که گفتم جور مناسبی. یعنی این نسبت دادن کار ساده و دم دستی نیست. خیلی باید انرژی صرف کرد. نسبت دادن اش به خود بیمار هم، آن هم در شرایطی که او خودش بیشتر از هرکس دیگری روحیه اش را باخته و مدام از در و دیوار می پرسد چرا به این روز گرفتار شده، نامردی ست. خدا ولی خوب به کار می آید. اگر مثل مامان دل سپرده اش نباشی.
بیماری چیز عجیبی ست. آدم را با وضعیتی مواجه می کند که قابل افتخار نیست. مورد توجه قرار گرفتن بابت بیماری از جنس ترحم است. حال آدم را خراب می کند. بابت چه چیزی به تو توجه می کنند؟ دل شان برای ات سوخته؟ وضعیت ات تاسف برانگیز شده؟ وقت های دیگری هم پیش می آید که آدم این جوری مورد توجه قرار می گیرد. مثل وقت هایی که مورد ظلمی قرار گرفته. مثل وضعیت آن هایی که زندان رفته اند (البته من نمی دانم، تجربه اش نکرده ام). احتمالا توی آن وضعیت ها آدم حال اش بد نمی شود. دچار وضعی شده که بابت اش سربلند است. بیمار و اطرافیان اش شبیه مرغ پر کنده اند. به در و دیوار می کوبند ولی راهی ندارند غیر پذیرفتن.
تلویزیون بیماران قلبی (فکر کنم آمریکایی) را نشان می دهد که با یادگیری رقص تانگو به بهبود وضع شان کمک می کنند. چهره هایشان خوشحال است و بعضی هاشان می گویند تا زمانی که بتوانند در حد مربی برقصند به یادگیری ادامه می دهند. بابا روی تخت ناله می کند و مدام از چرایی بلایی که سرش آمده می پرسد. هربار هم که نزدیک اش می شوم چشمان اش خیس است. بابا از آن مردهایی نیست که کسی اشک اش را ندیده باشد. راحت گریه می کند. اما در این وضعیت نزار گریه اش را ندیده بودم. این گریه نیاز به هم دلی دارد و من قفل شده ام. تنها می توانم لحن ام را زمانی که سراغ حال اش را می گیرم کمی ملایم تر کنم یا کمرش را، آن پایین پایین، کنار استخوان دنبالچه اش، که در اثر دراز کشیدن به پشت برای دیالیز، آن هم 12 ساعت در هفته، خیلی دردناک می شود فشار بدهم. از دست اش عصبانی می شوم. یعنی از بین خدا و فلک و طبیعت و بابا که می شود در این ماجرا از دست شان شاکی بود دست ام فقط به خودش می رسد. می خواهم یک جوری به بی مبالاتی های خودش ربط اش بدهم. شاید هم تلاش می کنم تا دل ام برای اش نسوزد. من یکی از همان مرغ های پر کنده ام که نمی خواهد غصه دار باشد.